Một câu lệnh tốt cho AI ở phòng khám gồm năm phần: vai AI cần đóng, bối cảnh phòng khám, việc cần làm, ràng buộc phải giữ, và định dạng kết quả. Câu lệnh một dòng kiểu "viết thông báo nghỉ lễ" cho ra văn bản chung chung, sai giọng, có khi tự thêm chi tiết không có thật. Thêm bốn phần còn lại thường chỉ mất một phút gõ nhưng tiết kiệm mười phút sửa.
Riêng ở phòng khám, phần ràng buộc có thêm một lớp mà văn phòng thông thường không cần: ràng buộc an toàn, để AI không tự chèn lời khuyên sức khoẻ vào văn bản hành chính. Bài này đưa khung, ví dụ trước và sau sửa, cách sửa khi kết quả lệch, và cách gom câu lệnh tốt thành thư viện dùng chung.
Vì sao câu lệnh ngắn cho kết quả chung chung
Mô hình ngôn ngữ không biết phòng khám của bạn ở đâu, khám chuyên khoa gì, người bệnh chủ yếu là ai, nói giọng gì. Khi câu lệnh không nói, nó điền vào chỗ trống bằng những gì phổ biến nhất trong dữ liệu đã học. Kết quả là một văn bản đúng ngữ pháp nhưng có thể dùng cho bất kỳ phòng khám nào ở bất kỳ đâu, giọng trang trọng quá mức, hoặc nhiệt tình kiểu quảng cáo.
Tệ hơn, AI có xu hướng làm văn bản "đầy đủ" hơn mức cần. Nhờ viết thông báo nghỉ lễ, nó có thể tự thêm câu "trường hợp khẩn cấp vui lòng liên hệ số…" với một số điện thoại bịa, hoặc "phòng khám vẫn tiếp nhận cấp cứu" trong khi phòng khám không làm cấp cứu. Những chi tiết bịa này nằm lẫn trong câu chữ trơn tru, người đọc vội rất dễ bỏ qua.
Câu lệnh đủ năm phần không làm AI thông minh hơn; nó thu hẹp khoảng trống để AI ít phải đoán. Càng ít phải đoán, kết quả càng sát việc thật và càng ít chỗ bịa.
Khung năm phần và ví dụ điền cho phòng khám
Bảng dưới là khung để in ra dán cạnh máy tính. Cột thứ ba là ví dụ giả định cho việc soạn thông báo nghỉ lễ của một phòng khám tai mũi họng nhỏ.
| Phần | Trả lời câu hỏi | Ví dụ điền |
|---|---|---|
| Vai | AI đóng vai ai | Bạn là người soạn văn bản hành chính cho một phòng khám tư nhỏ |
| Bối cảnh | Phòng khám thế nào, người đọc là ai | Phòng khám tai mũi họng hai bác sĩ, người bệnh nhiều người lớn tuổi, đọc trên điện thoại |
| Việc | Cần làm ra cái gì | Viết thông báo nghỉ lễ, nghỉ từ ngày A đến ngày B, mở lại sáng ngày C |
| Ràng buộc | Điều gì không được làm, phải giữ | Không thêm thông tin ngoài những gì đã cho; không đưa lời khuyên sức khoẻ; không tự thêm số điện thoại; dưới 80 chữ |
| Định dạng | Kết quả trông ra sao | Ba bản: bản dán cửa, bản tin nhắn ngắn, bản đăng trang mạng xã hội; câu ngắn, không biểu tượng cảm xúc |
Phần ràng buộc là phần người mới hay bỏ qua nhất, nhưng lại là phần giảm lỗi nhiều nhất. Câu "không thêm thông tin ngoài những gì đã cho" nên có mặt trong gần như mọi câu lệnh ở phòng khám.
Khi điền phần bối cảnh, mô tả loại người đọc chứ không nêu thông tin của một người bệnh cụ thể. "Người bệnh nhiều người lớn tuổi" là đủ; không cần và không được dán tên ai.
Ràng buộc an toàn nên có trong mọi câu lệnh ở phòng khám
Không đưa lời khuyên sức khoẻ. Câu này chặn thói quen của AI tự thêm "nhớ uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý" vào thông báo hành chính. Lời khuyên vô hại ở văn bản này có thể thành lời khuyên sai ở văn bản khác.
Không tự thêm thông tin không có trong đầu vào. Ngày giờ, địa chỉ, số điện thoại, tên dịch vụ, mọi thứ phải lấy từ phần bạn cung cấp. Thiếu thì AI để trống trong ngoặc vuông để người dùng điền, không tự đoán.
Không cam kết kết quả. Với mọi văn bản có thể dùng ra bên ngoài, cấm các cụm như "đảm bảo", "khỏi hẳn", "không đau". Đây vừa là ràng buộc về sự thật, vừa là ràng buộc về quảng cáo dịch vụ y tế.
Đánh dấu chỗ cần chuyên môn duyệt. Nếu văn bản có đoạn nào chạm tới chuyên môn, AI ghi chú ở cuối để người dùng biết phải đưa bác sĩ đọc. Điều này không thay việc duyệt, nhưng giúp người dùng không bỏ sót.
Dùng ngôn ngữ đơn giản. Người bệnh đọc trên điện thoại, nhiều người lớn tuổi. Yêu cầu câu ngắn, từ thông dụng, không viết tắt, không thuật ngữ chuyên môn trừ khi có giải thích.
Ví dụ trước và sau: câu trả lời cho câu hỏi giờ khám
Ví dụ giả định: lễ tân muốn có một câu trả lời mẫu cho tin nhắn hỏi giờ khám. Câu lệnh ban đầu là "viết câu trả lời khi khách hỏi giờ khám". Kết quả nhận được dài sáu câu, mở đầu bằng lời chào trang trọng, kèm giờ khám bịa từ bảy giờ sáng tới tám giờ tối, kết thúc bằng câu mời "đặt lịch ngay để được ưu đãi". Không dùng được câu nào.
Câu lệnh sau khi sửa theo khung: bạn là người soạn tin nhắn cho lễ tân một phòng khám nhi nhỏ; người hỏi là phụ huynh, đọc trên điện thoại; hãy viết câu trả lời cho tin nhắn hỏi giờ khám, với giờ khám là sáng từ thứ hai đến thứ bảy và chiều từ thứ hai đến thứ sáu, giờ cụ thể để trong ngoặc vuông cho lễ tân điền; không thêm thông tin nào khác, không quảng cáo, không đưa lời khuyên sức khoẻ; tối đa ba câu, giọng thân thiện, xưng "phòng khám", gọi "anh chị".
Kết quả lần hai gọn trong ba câu, có hai chỗ ngoặc vuông để điền giờ, không thêm gì lạ. Lễ tân điền giờ thật, đọc lại một lượt, lưu vào bộ câu trả lời mẫu. Toàn bộ mất khoảng ba phút, và câu trả lời đó dùng được hàng trăm lần sau đó.
Sửa khi kết quả lệch: vòng hai thay vì viết lại từ đầu
Kết quả đầu tiên hiếm khi dùng được ngay. Thay vì xoá đi gõ lại câu lệnh mới, hãy sửa trong cùng cuộc trò chuyện theo trình tự sau.
- Chỉ ra đúng chỗ sai bằng câu cụ thể: "câu thứ hai tự thêm số điện thoại, bỏ đi" tốt hơn "viết lại cho đúng".
- Nói điều bạn muốn thay vì chỉ nói điều không muốn: "giọng thân mật như nói chuyện với hàng xóm" rõ hơn "đừng trang trọng quá".
- Nếu AI liên tục thêm một loại chi tiết, đưa ràng buộc đó lên đầu câu lệnh ở lần dùng sau.
- Sau hai đến ba vòng sửa mà vẫn lệch, dừng lại. Nhiều khả năng việc này không hợp với AI, hoặc đầu vào thiếu thông tin. Tự viết tay sẽ nhanh hơn.
- Khi đã có kết quả tốt, chép cả câu lệnh cuối cùng (đã gộp các chỉnh sửa) vào thư viện, không chỉ chép kết quả.
Bước cuối là bước người dùng hay quên. Kết quả tốt chỉ dùng được một lần; câu lệnh tốt dùng được cho mọi lần sau và cho cả đồng nghiệp.
Ba câu lệnh mẫu cho việc khác ngoài thông báo
Khung năm phần dùng được cho mọi việc hành chính. Dưới đây là ba câu lệnh mẫu đã điền sẵn để bạn chỉnh theo phòng khám mình; phần trong ngoặc vuông là chỗ cần điền, và mọi dữ liệu đưa vào phải là dữ liệu không có thông tin người bệnh.
- Tóm tắt văn bản hành chính. Bạn là trợ lý hành chính cho chủ một phòng khám tư nhỏ, không có bộ phận pháp chế. Đọc văn bản dưới đây và liệt kê tối đa bảy việc phòng khám cần làm, mỗi việc kèm thời hạn nếu văn bản có nêu, ghi rõ "văn bản không nêu" nếu không có. Không suy diễn ngoài văn bản, không giải thích pháp luật. Cuối cùng liệt kê những đoạn bạn không chắc đã hiểu đúng để người đọc tự kiểm bản gốc.
- Sắp danh sách vật tư. Bạn là người hỗ trợ kho cho một phòng khám nhỏ. Dưới đây là ghi chép vật tư tiêu hao gõ lại từ sổ tay. Xếp thành bảng có các cột tên vật tư, đơn vị, số lượng, hạn dùng, ghi chú. Giữ nguyên mọi con số, không làm tròn, không tự sửa tên; chỗ nào đọc không rõ thì ghi "cần kiểm" thay vì đoán.
- Bản nháp tờ dặn chung cho người bệnh. Bạn là người viết tài liệu dễ đọc cho phòng khám [chuyên khoa]. Dựa trên các ý do bác sĩ cung cấp dưới đây, viết thành tờ dặn dưới 200 chữ, câu ngắn, từ thông dụng, chia gạch đầu dòng. Không thêm ý nào ngoài các ý đã cho, không thêm thuốc, liều hay mốc thời gian. Cuối văn bản ghi dòng "Bản nháp — chờ bác sĩ duyệt".
Câu lệnh thứ ba cố ý bắt AI tự ghi dòng chờ duyệt vào cuối văn bản. Dòng đó chỉ được xoá bởi người duyệt, nên bản nháp lỡ in ra hay gửi nhầm vẫn được nhận biết là chưa dùng được.
Cả ba câu lệnh đều có một câu dặn AI nói ra điều nó không chắc. Đây là cách đơn giản để biến chỗ AI hay bịa thành chỗ nó tự đánh dấu cho bạn kiểm.
Thư viện câu lệnh dùng chung của phòng khám
Sau vài tuần, mỗi người trong phòng khám sẽ có vài câu lệnh tâm đắc nằm rải rác trong lịch sử trò chuyện. Gom chúng về một chỗ là cách nhanh nhất để cả nhóm cùng làm tốt như người giỏi nhất. Thư viện có thể chỉ là một tệp văn bản chung, chia theo loại việc: thông báo, trả lời câu hỏi hành chính, tóm tắt văn bản, sắp xếp danh sách, bản nháp tài liệu cho người bệnh.
Mỗi câu lệnh trong thư viện nên ghi kèm ba thông tin: dùng cho việc gì, những chỗ trong ngoặc vuông cần điền, và những lỗi hay gặp cần soát khi đọc lại. Với câu lệnh dùng cho tài liệu đưa tới người bệnh, ghi thêm "bản cuối phải được bác sĩ duyệt". Một người phụ trách thư viện, thường là quản lý, có quyền thêm, sửa, xoá; người khác đề xuất.
Định kỳ ba tháng, rà lại thư viện: câu lệnh nào không ai dùng thì xoá, câu lệnh nào hay phải sửa nhiều thì viết lại. Khi phòng khám đổi công cụ AI, thử lại toàn bộ thư viện trên công cụ mới, vì cùng một câu lệnh có thể cho kết quả khác nhau ở các mô hình khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Câu lệnh nên viết bằng tiếng Việt hay tiếng Anh?
Với văn bản cho người bệnh Việt Nam, viết câu lệnh bằng tiếng Việt cho kết quả tự nhiên hơn và đỡ lỗi dịch. Chỉ cần lưu ý viết có dấu đầy đủ, vì câu lệnh không dấu dễ làm AI hiểu sai từ và trả kết quả lệch nghĩa.
Có nên đưa văn bản cũ của phòng khám cho AI bắt chước giọng không?
Có, đó là cách hiệu quả để giữ giọng thống nhất. Chọn hai ba văn bản mẫu đã dùng ra ngoài, kiểm kỹ không chứa thông tin người bệnh, dán vào làm ví dụ và yêu cầu AI viết theo giọng đó.
Câu lệnh càng dài càng tốt phải không?
Không hẳn. Câu lệnh tốt là câu lệnh đủ năm phần và không có chi tiết thừa. Câu lệnh quá dài, nhiều yêu cầu mâu thuẫn, có khi làm AI bỏ sót ràng buộc quan trọng. Thường vài câu đến một đoạn ngắn là đủ cho việc hành chính.
AI vẫn tự thêm lời khuyên sức khoẻ dù đã cấm thì làm sao?
Đưa ràng buộc đó lên đầu câu lệnh, viết rõ hơn, và luôn đọc lại kết quả. Không có câu lệnh nào bảo đảm AI tuân thủ tuyệt đối, nên bước đọc lại của con người là lớp chặn cuối cùng không bỏ được.
Nhân viên mới có cần học viết câu lệnh không, hay chỉ dùng thư viện?
Tuần đầu chỉ cần dùng thư viện để làm quen và hiểu phạm vi được phép. Sau đó nên học khung năm phần để tự sửa khi gặp tình huống mới, vì thư viện không thể phủ hết mọi việc phát sinh.